نسخه چاپی نسخه چاپی

علیرضا پورعلم:

تأملی بر آراء و اندیشه‌های دکتر بهشتی


تنکا نیوز: آیت الله بهشتی آبان ماه ۱۳۰۷ در اصفهان چشم به جهان گشود. پنج سال بعد به رسم زمانه به مکتب خانه رفت و یک سال بعد هم در دبستان مشغول به تحصیل شد. سقوط رضا شاه موجب تغییر فضای جامعه شده بود و گرایش شدید و گسترده ای به سوی مذهب در میان اقشار مختلف جامعه بروز کرده بود. بهشتی در این زمان یعنی در سال ۱۳۲۱ در دبیرستان تحصیل می کرد. امام به دلیل فضای موجود در جامعه، دبیرستان را رها کرد و به حوزه علمیه (مدرسه صدر اصفهان) رفت. ولی در سال ۱۳۲۶ درس خارج فقه را شروع کرد. در این زمان که تا حدی عطشش به اشنایی با مذهب ارضا شده بود، بار دیگر به تحصیلات کلاسیک روی آورد و در سال ۱۳۲۷ دیپلم ادبی گرفت و به استخدام وزارت فرهنگ (آموزش و پرورش) درآمد و به تدریس زبان انگلیسی مشغول شد. این در حالی بود که کمتر روحانی با زبان خارجی آشنا بود و حتی خواندن زبان بیگانه برای آنها بدعت و کاری زشت به شمار می رفت. در این زمان نهضت ملی دکتر مصدق در اوج خود بود و آیت الله بهشتی جوان نیز در این عرصه وارد شده بود. ولی در سال ۱۳۳۱ به اصفهان رفت و در تظاهرات ۲۶ تا ۳۰ تیر شرکت فعال داشت. در همین زمان در سن ۲۴ سالگی تصمیم به ازدواج می گیرد. وی پس از کودتا به دلیل فضای اختناق حاکم به کار فرهنگی روی آورد. در سال ۱۳۳۳ با مجوز وزارت فرهنگ مدرسه دین و دانش را در قم تأسیس نمود و به پرورش نوجوانان پرداخت.

وی در حالی که به تدریس مشغول بود، خود از آموختن باز نماند و دوره دکتری را شروع کرده و در سال ۱۳۳۸ موفق به اخذ مدرک دکتری شد. دکتر بهشتی در سال ۱۳۴۲ به تاسیس مدرسه حقانی برای طلاب مبادرت کرد. این مدرسه به سبکی جدید و با اضافه کردن دروسی که در سایر مدارس حوزوی نبود، طلاب را با مسائل روز جامعه آشنا کرد. در این زمان از سوی وزارت فرهنگ منتظر خدمت شد و اجباراً به تهران عزیمت کرد. وی در کنار فعالیت مخفیانه سیاسی، در شورای برنامه ریزی کتب تعلیمات دینی مدارس با تنی چند از همفکران شرکت جست. آنها توانستند در محتویات این تکاب ها، تغییرات خوبی ایجاد نمایند. از دوره آیت الله بروجردی که روحانیت سامان و قدرتی پیدا کرد، موسسات و فعالیت های تبلیغی و مذهبی در خارج از کشور نیز دایر شده بود و  روحانیت ایران آنها را تغذیه می کرد. یکی از این مراکز در کشور آلمان بود. اما روحانیونی که بتوانند در فضای خارج از کشور فعالیت کنند و موثر باشند، انگشت شمار بودند

دکتر بهشتی از جمله کسانی بود که این شرایط به بهترین وجه داشت چرا که هم به زبان انگلیسی آشنایی داشت و هم افکار مطرح جوامع غربی را می شناخت. از این رو به او پیشنهاد شد تا به آنجا برود و سر انجام در سال ۱۳۴۴ به المان رفت و ادامه مسجد هامبورگ را بر عهده گرفت. وی در آنجا مرکز اسلامی هامبورگ را رونقی بخشید و ارتباط فعالی با دانشجویان و فعالین سیاسی خارج کشور برقرار نمود. پنج سال بعد یعنی در سال ۱۳۴۹ به ایران برگشت اما در هنگام بازگشت مجددش به آلمان از خروجش جلوگیری به عمل آمد و مجبور شد تا در ایران بماند.

اما باز از پا ننشت و بار دیگر فعالیت در برنامه ریزی کتب درسی را ادامه داد. جلساتی به نام “مکتب قرآن” دایر کرد و در لوای آن به آموزش جوانان داوطلب مشغول شد. در سال ۱۳۴۹ ساواک نسبت به فعالیت های “مکتب قرآن” حساس شد و آن را تعطیل نمود. در این سال ها گرچه به کار فرهنگی مشغول بود اما ارتباط خود را با مبارزین و فعالان سیاسی حفظ کرد. بی جهت نبود که ساواک او را تحت نظر داشت و چندبار نیز دستگیر شد اما به دلیل نداشتن مدرک و سندی علیه او پس از چند روز او را آزاد کردند.

دکتر بهشتی همواره تفکری تشکیلاتی داشت و معتقد به کار سازمان یافته بود. خیلی ها در آن سالها به کار فرهنگی مشغول بودند امام این فعالیت ها را در قالب نهادهای رسمی و به شکلی سازمان یافته انجام می داد. تأسیس مدارس دین و دانش یا حقانی و یا شرکت در تدوین کتابهای درسی نمود این تفکر تشکیلاتی او بود. دکتر بهشتی در همه سال های عمر خویش ترجیح می داد، مستقل از چهره روحانی خویش به فعالیت های سیاسی و اجتماعی بپردازد. در مدارسقم او نه به عنوان آموزگار معارف دینی، که به عنوان آموزگار زبان انگلیسی فعالیت می کرد تا به گفته خویش از راه دین نان نخورد. دکتر بهشتی برای دستیابی به قدرت از عرفی ترین روش ها بهره می جست، ایجاد حزب و مشارکت در انتخابات و مبارزه و سخنوری سیاسی از جمله این روش ها بود. وی معتقد بود که به همان دلیل که دیگران حق دارند جامعه را اداره کنند، روحانیون نیز می توانند خود را در معرض مدیریت قرار دهند. در بعد اقتصادی نیز ایشان معتقد بودند که، تحریم ربا جلوی تشکیل سرمایه بزرگ را نمی گیرد. ما می توانیم سرمایه بزرگ را از طریق همان شرکت های سهامی و یا تعاونی ها شکل بدهیم تا جلوی پیدایش سرمایه بزرگ را بگیرد و این به تعبیر شهید بهشتی همان چیزی است که اسلام می خواست رخ دهد و شکل بگیرد.

 ایشان همچنین در مورد سود تضمین شده که امروزه در نظام بانکداری وجود دارد معتقد بود که: این سود تضمین شده به همان انباشت سرمایه می انجامد. وی تصریح می کند که سود تضمین شده نیز بهره است و بهره هم حرام است. از دیدگاه ایشان کاری روی این سرمایه انجام نشده باشد، سود هم ندارد. سود فقط به سرمایه های بازرگانی که فعالیت روی آن صورت گرفته تعلق می گیرد. سرمایه هایی که واقعاً تحرک نداشته و فقط پول جابجا شده و خدمتی به جامعه صورت نگرفته، ایشان به صراحت مطرح می کنند که این سود حرام است. دکتر بهشتی معتقد است که این مسئله اولاً منجر به فاصله های طبقاتی بزرگ می شود و همچنین مکانیسم صحیح قیمت ها را می گیرد و اقتصاد به طور سالم کار نمی کند.

در مورد بحث بیمه هم همین را مطرح می کنند که بیمه مثل یک شبکه بانکی بسیار بزرگ است که اگر رها شود و در دست بخش خصوصی قرار بگیرد منجر به شکاف طبقاتی عظیم می شود. تأکیدشان بر این بود که بیمه باید در دست دولت باشد.

دکتر بهشتی در سال ۱۳۵۶ همراه دیگر روحانیون تشکیلات روحانیت مبارز را راه اندازی کرد و یک سال بعد به عضویت شورای انتقلاب درآمد و هم زمان به تأسیس حزب جمهوری اسلامی با تنی چند از دوستانش مبادرت ورزید. او معتقد بود که اداره کشور بدون تشکیلات و حزب امکان پذیر نیست. لذا با همه مشغولیت هایی که در نظام جدید داشت، همزمان از فعالیت در حزب بازنماند و بر استمرار آن تأکید می ورزید. در سال ۱۳۵۸ به عضویت در مجلس خبرگان تدوین قانون اساسی درآمد و پس از تصویب قانون اساسی و استقرار نظام، ریاست دیوان عالی کشور را پذیرفت و به ساماندهی قوه قضائیه پرداخت. حزب جمهوری اسلامی تشکیلات سیاسی ایده آل دکتر بهشتی بود، حزبی که گرچه پنج مؤسس روحانی داشت، اما به روحانیون محدود نبود و همه طبقات اجتماعی از بازاریان تا روشنفکران در آن نماینده داشتند.

سر انجام در ۷ تیر ۱۳۶۰ در حالی که مدیران جوان کشور را در دفتر حزب جمهوری اسلامی گرد آورده بود، دشمنان انقلاب در یک اقدام تروریستی آیت الله بهشتی و ۷۲ تن از یارانش را به شهادت رساندند.

یاد و خاطره شهدای ۷ تیر را گرامی می داریم.

علی‌رضا پورعلم – کارشناس ارشد علوم سیاسی

استفاده از این خبر فقط با ذکر منبع «تنکا نیوز» مجاز است.

کانال خبری تنکانیوز در  تلگرام

کد نویسنده: 24-391-07

نوشتن دیدگاه

شما میتوانید از تصاویر مخصوص خود در قسمت نظرات استفاده نمایید برای اینکار از وب سایت آواتارکمک بگیرید .

پایگاه خبری تحلیلی شهرستان تنکابن © ۱۳۹۶ - ۱۳۹۱
هرگونه کپی برداری از مطالب، تصاویر و عناوین موجود در تنکانیوز منوط به ذکر منبع، بلامانع می باشد.
توسعه پوسته: تیم طراحی و توسعه تنکاوب